Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

Ćwiczenia TUS: 12 zabaw i przykładów do zajęć

Zbiór ćwiczeń do treningu umiejętności społecznych, które możesz wpleść w dowolne zajęcia: na rozgrzewkę, do ćwiczenia konkretnej umiejętności i na zakończenie. Przy każdym podajemy cel, czas i podpowiedź, jak dostosować ćwiczenie do dzieci, którym jest trudniej.

  • dzieci 4–10 lat
  • bez specjalnych pomocy
  • 5–15 minut

Ćwiczenia na rozpoczęcie zajęć

Pogoda w środku

emocje · 5 min · od 4 lat

Każdy pokazuje gestem, jaka pogoda jest dziś w nim: słońce, chmurka, deszcz, burza. Prowadzący nie dopytuje, tylko dziękuje.

Dla dzieci, które nie chcą mówić: obrazki pogody do wskazania palcem.

Imię i piłka

kontakt · 5 min · od 4 lat

Dzieci podają sobie piłkę. Ten, kto rzuca, mówi imię osoby, do której rzuca. W drugiej rundzie dodaje jedno miłe słowo albo pytanie.

Wersja spokojniejsza: piłkę się toczy po podłodze, a nie rzuca.

Lustro

uważność na innych · 5 min · od 5 lat

W parach: jedna osoba wykonuje powolne ruchy, druga je odbija jak lustro. Po minucie zamiana. Ćwiczenie uczy obserwowania drugiej osoby bez konieczności patrzenia w oczy.

Ćwiczenia do konkretnych umiejętności

Echo

słuchanie · 10 min · od 5 lat

Dziecko mówi jedno zdanie o sobie, a partner powtarza je własnymi słowami: „Powiedziałeś, że…”. Potem zamiana. Zdania stopniowo się wydłużają.

Kolejka do zabawy

dołączanie · 15 min · od 4 lat

Dwoje dzieci układa klocki. Pozostali po kolei podchodzą, patrzą chwilę, czekają na dobry moment i pytają, czy mogą dołączyć. Raz na jakiś czas budujący odpowiadają „jeszcze nie”, a pytający ćwiczy spokojną reakcję.

Detektyw minek

rozpoznawanie emocji · 10 min · od 5 lat

Prowadzący pokazuje obrazek albo minę, dzieci zgadują emocję i podają wskazówkę: „bo ma zmarszczone brwi”, „bo coś mu się zepsuło”. Na koniec pytanie: jak możemy to sprawdzić? Odpowiedź: zapytać.

Myszka, Smok i Ja

asertywność · 15 min · od 6 lat

Ta sama prośba powiedziana trzy razy: cichutko i z wahaniem (Myszka), krzykiem (Smok) i spokojnie, wyraźnie (Ja). Dzieci mówią, która wersja najlepiej działa i dlaczego.

Stop-klatka

rozwiązywanie problemów · 15 min · od 6 lat

Dwie osoby odgrywają spór. Na hasło „stop!” zastygają, a grupa podpowiada, co mogą zrobić dalej. Zbieramy co najmniej trzy pomysły i odgrywamy jeden z nich.

Mały czy duży problem?

elastyczne myślenie · 10 min · od 6 lat

Prowadzący czyta sytuacje: pękła kredka, nie ma mojej ulubionej zupy, ktoś się przewrócił. Dzieci ustawiają się przy kartce „mały” albo „duży” i mówią, ile zdenerwowania pasuje do takiej sytuacji.

Specjalnie czy przypadkiem?

intencje · 10 min · od 6 lat

Krótkie historyjki o potrąceniu, zabraniu miejsca czy zniszczeniu rysunku. Dzieci szukają wskazówek, czy ktoś zrobił to specjalnie, i ćwiczą pytanie „co się stało?” zamiast od razu oskarżać.

Ćwiczenia na zakończenie spotkania

Jeden krok, który zabieram

przeniesienie · 5 min

Każde dziecko pokazuje na plakacie krok, który chce wypróbować do następnego spotkania, i mówi, gdzie: w domu, na przerwie, na podwórku.

Iskierka

atmosfera grupy · 3 min

Dzieci stoją w kręgu i trzymają się za ręce albo za szarfę. Uścisk przechodzi od osoby do osoby. Dla dzieci, które nie lubią dotyku: podawanie małego przedmiotu zamiast uścisku dłoni.

Jak dostosować ćwiczenia do potrzeb dzieci autystycznych i z ADHD

  • Zapowiadaj, co się wydarzy: plan zajęć na obrazkach przy tablicy zmniejsza niepokój.
  • Nie wymagaj kontaktu wzrokowego. Wystarczy, że dziecko jest zwrócone w stronę rozmówcy.
  • Daj możliwość obserwowania zamiast udziału w pierwszej rundzie ćwiczenia.
  • Przy dzieciach impulsywnych krótkie ćwiczenia ruchowe przeplataj spokojnymi, a zasady pokazuj gestem.
  • Zostaw miejsce na przerwę: kącik, w którym można chwilę odpocząć, to element zajęć, nie kara.

Więcej ćwiczeń w gotowych zestawach

W każdym zestawie „Umiem razem” jest rozgrzewka, sześć scenek o rosnącej trudności i gra albo zabawa związana z tematem. Wybraliśmy zestawy, które najlepiej uzupełniają ćwiczenia z tej strony.

5–10 lat · 22 strony

Uważne słuchanie

Słuchanie do końca i pokazywanie, że słyszę. Bez wymagania kontaktu wzrokowego, co ułatwia pracę z dziećmi w spektrum.

Rozwinięcie ćwiczenia „Echo”.

Kroki umiejętności (5)
  1. Odwracam się do osoby, która mówi
  2. Moje ciało jest spokojne
  3. Słucham do końca
  4. Pokazuję, że słyszę. (kiwam głową, mówię „aha”)
  5. Pytam albo powtarzam
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

4–10 lat · 22 strony

Dołączam do zabawy

Jak wejść do toczącej się zabawy, zaprosić kogoś i spokojnie przyjąć odmowę. Pasuje już do starszej grupy przedszkolnej.

Rozwinięcie ćwiczenia „Kolejka do zabawy”.

Kroki umiejętności (5)
  1. Patrzę, w co się bawią
  2. Czekam na dobry moment
  3. Pytam: „Mogę się z wami bawić?”
  4. Gdy „tak” – bawię się według ich zasad
  5. Gdy „nie” – mówię „OK” i szukam innej zabawy
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 21 stron

Rozpoznaję emocje: swoje i innych

Rozpoznawanie sześciu emocji po minie, postawie i sytuacji oraz zwyczaj pytania, zanim uznamy, co ktoś czuje.

Rozwinięcie ćwiczenia „Detektyw minek”.

Kroki umiejętności (4)
  1. Patrzę na twarz i ciało
  2. Sprawdzam, co się stało
  3. Nazywam uczucie. („Czuję…” albo „Może czujesz…?”)
  4. Pytam: „Czy dobrze myślę?”
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

6–10 lat · 22 strony

Mówię, czego chcę: asertywność

Trzy style mówienia, proszenie o pomoc i odmawianie spokojnym, wyraźnym głosem.

Pełne zajęcia o trzech sposobach mówienia.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zauważam, czego chcę albo nie chcę
  2. Stoję prosto i oddycham spokojnie
  3. Mówię wyraźnie: „Ja chcę…” albo „Nie chcę…”
  4. Słucham drugiej osoby
  5. Gdy to nie działa – powtarzam albo proszę dorosłego
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

6–10 lat · 22 strony

Rozwiązuję problemy na pięciu palcach

Pięć kroków rozwiązywania codziennych sporów: od zatrzymania się do wybrania jednego z kilku pomysłów.

Rozwinięcie ćwiczenia „Stop-klatka”.

Kroki umiejętności (5)
  1. (kciuk) Zatrzymuję się i uspokajam
  2. (wskazujący) Mówię, jaki jest problem
  3. (środkowy) Wymyślam co najmniej trzy pomysły
  4. (serdeczny) Myślę: co się stanie, gdy…?
  5. (mały) Wybieram pomysł i próbuję
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 22 strony

Mam plan B: elastyczne myślenie

Reakcja na zmianę planu: skala mały czy duży problem i szukanie rozwiązania zastępczego. Z grą „Plan B?”.

Z grą „Plan B?” i skalą małego i dużego problemu.

Kroki umiejętności (5)
  1. Oddycham spokojnie
  2. Mówię, co czuję
  3. Sprawdzam: mały czy duży problem?
  4. Szukam planu B
  5. Mówię: „Trudno, spróbuję inaczej”
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 22 strony

Specjalnie czy przypadkiem?

Odczytywanie intencji: szukanie wskazówek i zadanie pytania, zanim dziecko zareaguje na czyjeś zachowanie.

Więcej historyjek o intencjach.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zatrzymuję się
  2. Patrzę, co się stało
  3. Szukam wskazówek
  4. Pytam spokojnie: „Co się stało?”
  5. Wybieram, co powiem
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 23 strony

Gram fair: przegrana i wygrana

Przegrywanie bez wybuchu i wygrywanie bez przechwałek. W zestawie gra planszowa do przećwiczenia obu sytuacji.

Z grą planszową do ćwiczenia przegrywania.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zauważam, co czuję
  2. Oddycham powoli
  3. Mówię sobie: „Każdy czasem przegrywa”
  4. Mówię: „Dobra gra!”
  5. Gram dalej albo robię przerwę
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

Pytania i odpowiedzi

Ile ćwiczeń zmieścić w jednych zajęciach TUS?

Zwykle trzy: rozgrzewkę, jedno ćwiczenie głównej umiejętności z kilkoma rundami i krótkie zakończenie. Więcej ćwiczeń oznacza mniej czasu na powtórzenia, a to one uczą.

Czy ćwiczenia TUS nadają się dla całej klasy?

Tak, większość z nich można prowadzić z całą klasą, na przykład na godzinie wychowawczej. Scenki warto wtedy robić w parach, równolegle, zamiast przed całą klasą.

Co zrobić, gdy dziecko odmawia udziału w ćwiczeniu?

Pozwól mu obserwować i zaproś ponownie w następnej rundzie. Często pomaga rola „pomocnika prowadzącego”, na przykład pilnowanie kolejności albo trzymanie plakatu z krokami.