Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

TUS dla nastolatków: jak prowadzić zajęcia z młodzieżą 11–15 lat

Z nastolatkami trening umiejętności społecznych wymaga innego podejścia niż z dziećmi. Liczą się rówieśnicy, poczucie autonomii i obawa przed oceną. Podpowiadamy, jakie tematy wybrać, jak pracować na przykładach zamiast na zwierzeniach i gdzie kończy się rola zajęć grupowych.

  • klasy 4–8
  • praca na przykładach
  • bez zmuszania do zwierzeń

Czym TUS dla młodzieży różni się od zajęć z dziećmi

  • Rówieśnicy są ważniejsi niż dorosły. Nastolatek chętniej przyjmie radę kolegi z grupy niż prowadzącego. Warto dawać uczestnikom rolę ekspertów: „co doradziłbyś komuś w takiej sytuacji?”.
  • Strach przed oceną jest silny. Odgrywanie scenek przed grupą może być dla nastolatka trudniejsze niż sama umiejętność. Pomagają pary, praca w trójkach i scenki z kartką w ręce.
  • Kroki zamiast haseł, ale bez infantylizowania. Struktura nadal pomaga, tylko obrazki zastępujemy krótkimi hasłami, a bohaterami są nastolatki, nie maskotki.
  • Więcej rozmowy o myślach. Młodzież potrafi już zauważyć, co sobie mówi w głowie. To dobry moment na prostą psychoedukację: jak myśli wpływają na emocje i zachowanie.

Tematy zajęć TUS dla nastolatków

ObszarPrzykładowe tematy
Komunikacjazaczynanie rozmowy z nową osobą, słuchanie bez przerywania, mówienie o swoim zdaniu w grupie
Asertywnośćodmawianie przy presji grupy, proszenie o pomoc nauczyciela, reagowanie na niesprawiedliwą uwagę
Krytyka i konfliktyprzyjmowanie krytyki, dawanie informacji zwrotnej bez obrażania, negocjowanie i kompromis
Relacjeprzyjaźń i jej granice, wykluczenie z grupy, różnica między żartem a dokuczaniem
Internetkomentarze i hejt, wiadomości w grupie klasowej, co robić, gdy ktoś udostępnia moje zdjęcie
Emocje i myślirozpoznawanie stresu, pułapki myślenia, radzenie sobie z lękiem przed oceną

Metody pracy, które działają z młodzieżą

  • Karty sytuacji z tekstem. Krótki opis sytuacji wymyślonej postaci i pytania: co czuje, co myśli, co może zrobić, co się wtedy stanie.
  • Rada dla kolegi. Uczestnicy piszą odpowiedź na list od rówieśnika z problemem. Mówią o umiejętności, nie o sobie.
  • Próba rozmowy. Scenka w parach z gotowym początkiem rozmowy na kartce. Po dwóch próbach zamiana ról.
  • Prywatna praca własna. Zadanie między spotkaniami, którego nikt nie sprawdza na forum. Uczestnik może powiedzieć tylko tyle, ile chce.
  • Umowa grupy. Na początku cyklu uczestnicy ustalają, co zostaje w sali, i mają prawo powiedzieć „pas”.

Kiedy zajęcia grupowe to za mało

Trening umiejętności społecznych to psychoedukacja i ćwiczenie umiejętności. Nie służy do pracy z zaburzeniami lękowymi, depresją czy samookaleczeniami. Jeśli zauważasz u ucznia długotrwały smutek, wycofanie, sygnały samookaleczeń albo myśli o śmierci, porozmawiaj z psychologiem szkolnym i rodzicami i skieruj ucznia do specjalisty.

Młodzież może też zadzwonić bezpłatnie pod numer 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży).

Zestawy dla młodzieży 11–15 lat w przygotowaniu

Przygotowujemy cztery zestawy dla klas 4–8 w formie psychoedukacji opartej na założeniach terapii poznawczo-behawioralnej. Bohaterami są nastolatki Maja i Igor, a uczniowie pracują na wymyślonych przykładach. Przed sprzedażą każdy zestaw czyta psycholog.

  • Myśli, uczucia, zachowanie jak wyjść z błędnego kołaWkrótce
  • Pułapki myślenia łapię je i sprawdzam pytaniami detektywaWkrótce
  • Chłodzenie myśli strategie na trudne, natrętne myśliWkrótce
  • Lęk i termometr strachu psychoedukacja i małe kroki odwagiWkrótce

Zestawy, które już możesz wykorzystać

Poniższe zestawy przygotowaliśmy dla dzieci do 10 lat, więc ilustracje są dziecięce. Sprawdzą się z uczniami klasy 4, w pracy indywidualnej z uczniem, który potrzebuje prostszego materiału, albo jako baza scenek, które przepiszesz na sytuacje z życia nastolatków.

6–10 lat · 22 strony

Mówię, czego chcę: asertywność

Trzy style mówienia, proszenie o pomoc i odmawianie spokojnym, wyraźnym głosem.

Asertywność i odmawianie: temat ważny także dla starszych uczniów.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zauważam, czego chcę albo nie chcę
  2. Stoję prosto i oddycham spokojnie
  3. Mówię wyraźnie: „Ja chcę…” albo „Nie chcę…”
  4. Słucham drugiej osoby
  5. Gdy to nie działa – powtarzam albo proszę dorosłego
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

6–10 lat · 22 strony

Rozwiązuję problemy na pięciu palcach

Pięć kroków rozwiązywania codziennych sporów: od zatrzymania się do wybrania jednego z kilku pomysłów.

Kroki umiejętności (5)
  1. (kciuk) Zatrzymuję się i uspokajam
  2. (wskazujący) Mówię, jaki jest problem
  3. (środkowy) Wymyślam co najmniej trzy pomysły
  4. (serdeczny) Myślę: co się stanie, gdy…?
  5. (mały) Wybieram pomysł i próbuję
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 22 strony

Żart czy dokuczanie?

Odróżnianie wspólnego śmiechu od dokuczania i spokojna reakcja, a przy powtarzaniu się sytuacji rozmowa z dorosłym.

Dobra baza do rozmowy o dokuczaniu w szkole i w sieci.

Kroki umiejętności (5)
  1. Oddycham spokojnie
  2. Sprawdzam: czy śmiejemy się wszyscy?
  3. Mówię: „Przestań, nie lubię tego”
  4. Odchodzę do kogoś życzliwego
  5. Mówię dorosłemu, gdy to się powtarza
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 22 strony

Mam plan B: elastyczne myślenie

Reakcja na zmianę planu: skala mały czy duży problem i szukanie rozwiązania zastępczego. Z grą „Plan B?”.

Kroki umiejętności (5)
  1. Oddycham spokojnie
  2. Mówię, co czuję
  3. Sprawdzam: mały czy duży problem?
  4. Szukam planu B
  5. Mówię: „Trudno, spróbuję inaczej”
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

Pytania i odpowiedzi

Czy TUS jest tylko dla małych dzieci?

Nie. Trening umiejętności społecznych prowadzi się z dziećmi, nastolatkami i dorosłymi. Z młodzieżą zmieniają się tematy i metody: mniej zabaw, więcej pracy na sytuacjach z życia i rozmowy o myślach.

Jak zachęcić nastolatka do udziału w zajęciach?

Pokaż konkretną korzyść: lepsze dogadywanie się z rówieśnikami, mniej konfliktów, spokojniejsze odpowiadanie przy tablicy. Ważne, żeby uczestnik wiedział, że nie będzie musiał mówić o sobie, jeśli nie chce.

Ilu uczestników powinna mieć grupa młodzieżowa?

Najlepiej 6–8 osób. Taka grupa daje różne punkty widzenia, a jednocześnie każdy ma szansę przećwiczyć umiejętność na zajęciach.

Kiedy będą zestawy dla młodzieży 11–15 lat?

Gdy psycholog zakończy ich konsultację. Pojawią się na tej stronie i w sklepie Nie każ mu liczyć!.