Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

Asertywność dla dzieci: ćwiczenia i scenki do zajęć

Asertywne dziecko potrafi powiedzieć, czego chce, odmówić bez krzyku i nie dać się zagadać. To umiejętność, której da się uczyć małymi krokami, tak jak czekania na kolej czy słuchania. Pokazujemy, jak ją ćwiczyć w grupie i w domu oraz jak odróżnić asertywność od upartości.

  • dzieci 6–10 lat
  • scenki krok po kroku
  • ćwiczenia także w domu

Trzy sposoby reagowania: uległy, agresywny, asertywny

SposóbJak brzmiCo dziecko zyskuje i traci
Uległy„No dobra, weź”, milczenie, zgoda wbrew sobieunika konfliktu, ale rzeczy dzieją się bez jego udziału
Agresywnykrzyk, szarpanie, groźbydostaje swoje, ale traci kolegów
Asertywny„Nie chcę. Chcę pobawić się tym sam. Za chwilę ci oddam”mówi, czego chce, i szanuje drugą osobę

Cztery kroki asertywnej odpowiedzi

Dzieci łatwiej zapamiętują krótki schemat niż ogólną radę. Ten wieszamy w sali i powtarzamy w każdej scence.

  1. Stań prosto i zwróć się do rozmówcy

    Spokojna postawa i zwykły głos. Dziecko nie musi patrzeć w oczy, wystarczy, że zwraca się do drugiej osoby.

  2. Powiedz, czego chcesz albo nie chcesz

    Krótko i wprost: „Nie chcę, żebyś brał mój ołówek”.

  3. Dodaj jedno zdanie wyjaśnienia

    Nie trzeba się tłumaczyć długo: „Bo go teraz używam”.

  4. Zaproponuj rozwiązanie albo odejdź

    „Dam ci go po lekcji”. Gdy rozmówca naciska, powtórz to samo spokojnie i odejdź.

Scenki do ćwiczenia

  • Kolega chce pożyczyć zeszyt, a dziecko go nie pożyczy.
  • Ktoś bez pytania bierze zabawkę z ławki.
  • Dziecko chce dołączyć do zabawy, a grupa jest już pełna. Jak poprosić jeszcze raz i jak przyjąć odmowę.
  • Ktoś namawia do zrobienia czegoś, na co dziecko nie ma ochoty.
  • Dziecko prosi o pomoc, bo nie rozumie polecenia.
  • Dziecko mówi, że coś mu przeszkadza: „Proszę, mów ciszej”.

Najpierw scenkę odgrywa dorosły z pacynką albo z drugim dorosłym, potem dzieci w parach. Każdą odgrywamy dwa razy: raz tak, jak nie warto, i raz asertywnie.

Asertywność a upartość

Asertywne dziecko też ma prawo powiedzieć „nie”, ale potrafi przyjąć „nie” od innych. Uczymy więc dwóch rzeczy naraz: jak odmawiać i jak przyjmować odmowę. Dziecko, które krzyczy lub obraża się po usłyszeniu „nie”, potrzebuje najpierw ćwiczeń z emocji i przegrywania, a dopiero potem scenek asertywnych.

Warto też pamiętać, że w domu i w szkole dziecko ma słuchać dorosłych w sprawach bezpieczeństwa. Asertywność dotyczy relacji z rówieśnikami i zwykłych próśb, a nie reguł, które mają je chronić.

Jak ćwiczyć w domu

  • Daj dziecku okazję do wyboru w drobnych sprawach: co zje, w co się ubierze, którą książkę weźmie.
  • Przyjmuj spokojne „nie” dziecka, gdy dotyczy zabawy czy swoich rzeczy.
  • Nazywaj, co robi dobrze: „Powiedziałeś spokojnie, że nie chcesz. To było jasne”.
  • Odgrywajcie krótkie scenki przed trudnymi sytuacjami, na przykład przed wyjściem na plac zabaw.

Zestawy do ćwiczenia asertywności

W zestawach są scenki, karty z krokami, list do rodzica i zadanie na tydzień. Przy każdym znajdziesz bezpłatną próbkę PDF.

6–10 lat · 22 strony

Mówię, czego chcę: asertywność

Trzy style mówienia, proszenie o pomoc i odmawianie spokojnym, wyraźnym głosem.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zauważam, czego chcę albo nie chcę
  2. Stoję prosto i oddycham spokojnie
  3. Mówię wyraźnie: „Ja chcę…” albo „Nie chcę…”
  4. Słucham drugiej osoby
  5. Gdy to nie działa – powtarzam albo proszę dorosłego
Kup 12,90 zł Bezpłatna próbka PDF
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 22 strony

Moja bańka: granice

Granice własne i cudze: mówienie „stop”, pytanie „czy mogę?” i szanowanie odpowiedzi „nie”.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zauważam, co jest dla mnie w porządku
  2. Mówię jasno: „Stop” albo „Nie chcę”
  3. Pytam: „Czy mogę?”, zanim coś zrobię
  4. Szanuję, gdy ktoś mówi „nie”
  5. Mówię dorosłemu, gdy ktoś nie słucha
Kup 12,90 zł Bezpłatna próbka PDF
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 21 stron

Rozpoznaję emocje: swoje i innych

Rozpoznawanie sześciu emocji po minie, postawie i sytuacji oraz zwyczaj pytania, zanim uznamy, co ktoś czuje.

Kroki umiejętności (4)
  1. Patrzę na twarz i ciało
  2. Sprawdzam, co się stało
  3. Nazywam uczucie. („Czuję…” albo „Może czujesz…?”)
  4. Pytam: „Czy dobrze myślę?”
Kup 12,90 zł Bezpłatna próbka PDF
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 23 strony

Gram fair: przegrana i wygrana

Przegrywanie bez wybuchu i wygrywanie bez przechwałek. W zestawie gra planszowa do przećwiczenia obu sytuacji.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zauważam, co czuję
  2. Oddycham powoli
  3. Mówię sobie: „Każdy czasem przegrywa”
  4. Mówię: „Dobra gra!”
  5. Gram dalej albo robię przerwę
Kup 12,90 zł Bezpłatna próbka PDF
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

6–10 lat · 22 strony

Rozwiązuję problemy na pięciu palcach

Pięć kroków rozwiązywania codziennych sporów: od zatrzymania się do wybrania jednego z kilku pomysłów.

Kroki umiejętności (5)
  1. (kciuk) Zatrzymuję się i uspokajam
  2. (wskazujący) Mówię, jaki jest problem
  3. (środkowy) Wymyślam co najmniej trzy pomysły
  4. (serdeczny) Myślę: co się stanie, gdy…?
  5. (mały) Wybieram pomysł i próbuję
Kup 12,90 zł Bezpłatna próbka PDF
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

Pytania i odpowiedzi

Od jakiego wieku uczyć asertywności?

Proste elementy, jak proszenie o swoją rzecz i mówienie „nie chcę”, można ćwiczyć już u przedszkolaków. Pełne scenki z krokami najlepiej sprawdzają się od 6–7 lat.

Czy asertywność nie uczy dziecka sprzeciwiania się dorosłym?

Nie. Uczy mówić spokojnie o swoich potrzebach i szanować potrzeby innych. Zasady bezpieczeństwa i polecenia dorosłych w ważnych sprawach pozostają bez zmian.

Co zrobić, gdy dziecko nie umie odmówić?

Zacznij od najprostszych scenek w zabawie, z pacynką albo maskotką. Chwal każdą próbę, nawet gdy zdanie nie wyszło idealnie, i wracaj do tej samej scenki kilka razy.

Zobacz też