TUS Komplet: 20 zestawów
20 zestawów osobno: 252,00 zł · w pakiecie 99,90 zł (−60%)
Trening umiejętności prospołecznych (TZA): kroki i przykłady
Trening umiejętności prospołecznych to jeden z trzech modułów Treningu Zastępowania Agresji (TZA, ang. Aggression Replacement Training), opracowanego przez Arnolda P. Goldsteina, Barry’ego Glicka i Johna C. Gibbsa. Uczy konkretnych zachowań, które mogą zastąpić agresję: reagowania na dokuczanie, negocjowania czy proszenia o pomoc. Pokazujemy, jak wygląda takie zajęcie i jak wykorzystać jego elementy w pracy z dziećmi.
- jeden z trzech modułów TZA
- umiejętność rozpisana na kroki
- scenki z życia uczestników
Trzy moduły Treningu Zastępowania Agresji
| Moduł | Pytanie, na które odpowiada | Czego uczy |
|---|---|---|
| Trening umiejętności prospołecznych | Co mogę zrobić zamiast agresji? | konkretnych zachowań rozpisanych na kroki, np. jak odpowiedzieć na zaczepkę |
| Trening kontroli złości | Jak opanować złość, zanim zacznę działać? | rozpoznawania wyzwalaczy i sygnałów z ciała oraz sposobów na obniżenie napięcia |
| Trening wnioskowania moralnego | Dlaczego warto zachować się inaczej? | rozmowy o dylematach i patrzenia na sytuację z punktu widzenia innych |
W klasycznej wersji program trwa około 10 tygodni, a grupa spotyka się trzy razy w tygodniu, po jednym spotkaniu z każdego modułu. Trening umiejętności prospołecznych odpowiada za część behawioralną: uczestnik wychodzi z zajęć z gotowym sposobem działania, który przećwiczył w scence.
Jak przebiega zajęcie krok po kroku
Przedstawienie umiejętności
Prowadzący podaje nazwę umiejętności i jej kroki. Kroki wiszą na plakacie przez całe spotkanie, żeby uczestnicy mogli na nie patrzeć w czasie scenek.
Modelowanie
Dwóch prowadzących odgrywa krótką scenkę i głośno nazywa kolejne kroki. Uczestnicy widzą, jak umiejętność wygląda w praktyce, zanim sami spróbują.
Odgrywanie ról
Jeden uczestnik jest głównym aktorem i opisuje prawdziwą sytuację ze swojego życia. Wybiera partnera do scenki. Pozostali obserwują, a każdy pilnuje jednego kroku.
Informacja zwrotna
Najpierw wypowiada się partner, potem obserwatorzy, następnie prowadzący, a na końcu sam aktor. Mówimy o tym, które kroki się udały, zamiast wytykać błędy.
Zadanie do wykonania
Uczestnik planuje, kiedy i z kim użyje umiejętności przed następnym spotkaniem. Na kolejnych zajęciach opowiada, jak poszło. To przeniesienie ćwiczenia do codziennego życia.
50 umiejętności w sześciu grupach
Goldstein opisał 50 umiejętności prospołecznych dla młodzieży i podzielił je na sześć grup. Nie trzeba ćwiczyć wszystkich. Prowadzący wybiera te, których grupie najbardziej brakuje, często na podstawie krótkiej ankiety wypełnianej przez uczestników i nauczycieli.
| Grupa | Przykładowe umiejętności |
|---|---|
| Podstawowe umiejętności społeczne (8) | słuchanie, rozpoczęcie rozmowy, zadawanie pytań, dziękowanie, przedstawienie siebie, prawienie komplementów |
| Zaawansowane umiejętności społeczne (6) | proszenie o pomoc, przyłączanie się, wydawanie i wykonywanie poleceń, przepraszanie, przekonywanie innych |
| Radzenie sobie z uczuciami (7) | rozpoznawanie i wyrażanie swoich uczuć, rozumienie uczuć innych, radzenie sobie ze złością innych i ze strachem, nagradzanie siebie |
| Alternatywy dla agresji (9) | proszenie o pozwolenie, dzielenie się, pomaganie, negocjowanie, samokontrola, obrona swoich praw, reagowanie na dokuczanie, unikanie bójek |
| Radzenie sobie ze stresem (12) | składanie i przyjmowanie skargi, zachowanie po przegranej, radzenie sobie z odrzuceniem, z oskarżeniem i z presją grupy, reakcja na porażkę |
| Planowanie (8) | decydowanie, co robić, ustalanie przyczyny problemu, wyznaczanie celu, zbieranie informacji, podejmowanie decyzji, skupienie na zadaniu |
Przykłady kroków do scenek
Poniżej nasza adaptacja dwóch umiejętności dla uczniów szkoły podstawowej. Kroki są krótkie i zaczynają się od czasownika, żeby łatwo je było zapamiętać i pokazać w scence.
| Umiejętność | Kroki |
|---|---|
| Reagowanie na dokuczanie | 1. Zauważ, że ktoś ci dokucza. 2. Weź spokojny oddech. 3. Pomyśl o sposobach: odejść, powiedzieć spokojnie „nie podoba mi się to”, poprosić dorosłego o pomoc. 4. Wybierz jeden sposób i zrób to. |
| Proszenie o pomoc | 1. Nazwij, z czym masz kłopot. 2. Zastanów się, czy poradzisz sobie sam lub sama. 3. Wybierz osobę, którą poprosisz. 4. Powiedz, czego potrzebujesz, i podziękuj. |
| Negocjowanie | 1. Powiedz, czego chcesz. 2. Zapytaj, czego chce druga osoba. 3. Zaproponuj rozwiązanie dobre dla obojga. 4. Wysłuchaj odpowiedzi i ustalcie wspólnie, co robicie. |
Przy młodszych dzieciach kroki warto narysować jako obrazki i ograniczyć do trzech. Scenki powinny dotyczyć zwykłych sytuacji z klasy i podwórka, nie poważnych zdarzeń, które dziecko przeżyło.
Trening prospołeczny a TUS
Trening umiejętności społecznych (TUS) to szersze pojęcie: obejmuje różne metody pracy, od zabaw i historyjek po scenki, i zaczyna się już w przedszkolu. Trening umiejętności prospołecznych z TZA ma stałą strukturę i powstał z myślą o młodzieży z trudnościami w kontrolowaniu agresji.
Na zajęciach TUS z dziećmi można jednak korzystać z tych samych zasad: jedna umiejętność na spotkanie, kroki na plakacie, pokaz, scenka i pochwała za każdy udany krok. Właśnie tak zbudowane są nasze zestawy o dokuczaniu, rozwiązywaniu problemów i mówieniu o swoich potrzebach.
Scenki i karty pracy w tym samym układzie
Zestawy od autorów Nie każ mu liczyć! mają umiejętność rozpisaną na kroki, scenariusz spotkania, scenki do odegrania i list do rodziców z zadaniem do domu. Przy każdym bezpłatna próbka PDF.
Pakiet: relacje z rówieśnikami
5 zestawów osobno: 64,50 zł · w pakiecie 44,90 zł (−30%)
Żart czy dokuczanie?
Odróżnianie żartu od dokuczania i spokojna reakcja na zaczepkę.
Zobacz w sklepie
Specjalnie czy przypadkiem?
Element wnioskowania: czy ktoś zrobił to celowo, zanim zareaguję.
Zobacz w sklepie
Pytania i odpowiedzi
Czy trening umiejętności prospołecznych to to samo co TUS?
Nie. To jeden z modułów Treningu Zastępowania Agresji, ze stałą strukturą zajęć. TUS jest pojęciem szerszym i obejmuje także zabawy, historyjki i pracę z młodszymi dziećmi.
Kto może prowadzić Trening Zastępowania Agresji?
Pełny program TZA prowadzą zwykle osoby przeszkolone w tej metodzie. Elementy treningu umiejętności prospołecznych, takie jak kroki na plakacie, scenki i informacja zwrotna, może wykorzystywać nauczyciel, pedagog czy wychowawca na zwykłych zajęciach.
Dla jakiego wieku jest trening umiejętności prospołecznych?
Oryginalny program powstał dla młodzieży. Z dziećmi w wieku 6–10 lat lepiej sprawdzają się krótsze wersje: trzy kroki z obrazkami i scenki z codziennych sytuacji.
Ile osób powinno być w grupie?
Zwykle 6–8 uczestników i dwóch prowadzących. Przy większej grupie trudno, by każdy odegrał swoją scenkę na jednym spotkaniu.
Zobacz też
- TUS: co to jestProsto o tym, czym jest TUS, dla kogo i jak wygląda.
- Złość u dzieciJak ćwiczyć radzenie sobie ze złością na zajęciach i w domu.
- Rozwiązywanie konfliktówPięć kroków na palcach: od zatrzymania do wyboru pomysłu.
- Dokuczanie w klasieWspólny śmiech czy przykrość? Spokojna reakcja i pomoc dorosłego.
- TUS dla nastolatkówMłodzież 11–15 lat: tematy, praca na przykładach i bezpieczne granice zajęć.
- Zestawy TUSLista wszystkich zestawów z opisami ćwiczeń.