Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

Zajęcia o przemocy dla dzieci: jak rozpoznać przemoc i gdzie szukać pomocy

W każdej grupie może siedzieć dziecko, które doświadcza przemocy od rówieśników, w internecie albo w domu. Wiele dzieci nikomu o tym nie mówi, bo myślą, że to ich wina. Pokazujemy, jak spokojnie poprowadzić zajęcia o przemocy: jak odróżnić ją od zwykłej kłótni, co może zrobić świadek i do kogo dziecko może pójść po pomoc.

  • kłótnia czy przemoc
  • dzieci 6–10 lat
  • plakat „Gdzie szukam pomocy”

Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!

Zajęcia o przemocy dla dzieci: jak rozpoznać przemoc i gdzie szukać pomocy: okładka zestawu Przemoc: wiem, gdzie szukać pomocy

Czego uczy zestaw „Przemoc: rozpoznaję i wiem, gdzie szukać pomocy”

Nowa podstawa programowa wymaga, żeby uczeń klas 1–3 rozpoznawał przemoc wobec siebie i innych i umiał poprosić dorosłego o pomoc. Standardy ochrony małoletnich mówią z kolei, że dziecko ma wiedzieć, do kogo w placówce może się zwrócić. Zestaw przekłada oba wymagania na konkretne zachowania, które dzieci ćwiczą w scenkach.

  • rozpoznawanie przemocy w ciele, słowach, rzeczach, odtrącaniu i internecie
  • odróżnianie przemocy od kłótni
  • reakcja świadka: „Stop!”, ale tylko wtedy, gdy to bezpieczne
  • odejście w bezpieczne miejsce i rozmowa z dorosłym, aż ktoś pomoże
  • przekonanie, że krzywdzona osoba nigdy nie jest winna
  • znajomość zaufanych dorosłych w placówce i numeru telefonu zaufania

Gdy ktoś jest krzywdzony: cztery kroki

  1. Zauważam, że ktoś jest krzywdzony

    Dziecko uczy się patrzeć, czy wszyscy się śmieją, czy ktoś ma łzy w oczach i czy sytuacja się powtarza.

  2. Mówię „Stop!”, jeśli to bezpieczne

    Spokojne, głośne „Stop!” często wystarcza. Gdy powiedzieć to jest niebezpiecznie, dziecko pomija ten krok i od razu przechodzi do kolejnych.

  3. Odchodzę w bezpieczne miejsce

    Samo albo razem z osobą krzywdzoną. Nikt nie musi bronić innych na własną rękę.

  4. Mówię zaufanemu dorosłemu, aż ktoś pomoże

    Jeśli pierwszy dorosły nie zareaguje, dziecko mówi kolejnemu: wychowawcy, pani na dyżurze, pedagogowi, rodzicowi.

Kłótnia czy przemoc: jak to odróżnić

PytanieKłótniaPrzemoc
Kto ma przewagę?obie strony są podobnie silnektoś jest silniejszy albo jest ich więcej
Czy to celowe?spór wybucha o coś konkretnegoktoś krzywdzi specjalnie
Jak często?zdarza się raz i mijazwykle powtarza się wiele razy
Co czuje druga osoba?jest zła, ale się nie boiboi się albo nie może się obronić
Jak się kończy?szukamy rozwiązania albo się godzimytrwa, dopóki ktoś dorosły nie pomoże

Pięć twarzy przemocy, o których mówimy z dziećmi

Na plakacie przemoc ma pięć postaci opisanych prostymi słowami. Dzięki temu dzieci rozumieją, że przemoc to nie tylko bicie, a odtrącanie czy przykre wiadomości też mogą bardzo ranić.

  • ciało: ktoś bije, popycha, kopie
  • słowa: ktoś wyzywa, wyśmiewa, straszy
  • rzeczy: ktoś zabiera albo niszczy
  • odtrącanie: ktoś nie pozwala innym bawić się z kimś
  • internet: ktoś wysyła przykre wiadomości albo zdjęcia

Jak prowadzić zajęcia o przemocy bezpiecznie

Najważniejsza zasada: prowadź zajęcia tak, jakby w kręgu siedziało dziecko, które doświadcza przemocy. Mów spokojnie, bez szczegółów i bez prawdziwych historii. Nie pokazuj filmów ani zdjęć przemocy. Nie pytaj dzieci na forum o ich doświadczenia.

Dzieci nie grają w scenkach bicia ani popychania. Rolę osoby krzywdzącej przejmuje pacynka albo prowadzący, który tylko opowiada, co się dzieje. Jedną scenkę, o krzywdzie w domu, tylko omawiamy rozmową, bez odgrywania.

Po zajęciach zostań kilka minut w sali. Dziecko, które chce coś powiedzieć, często podchodzi dopiero wtedy, gdy reszta wychodzi.

Przebieg zajęć: 45 minut w grupie

  1. Powitanie. Rundka „W naszej sali czuję się bezpiecznie, kiedy…”. Każdy może powiedzieć „pas”.
  2. Rozgrzewka „Kłótnia czy przemoc?”. Na podłodze leżą dwie kartki. Dzieci przechodzą do tej, którą wybrały, a kto nie wie, zostaje na środku i pyta dorosłego.
  3. Historyjka „To nie żart”. Zuzia zauważa, że chłopcy od kilku dni zabierają Antkowi czapkę, mówi „Stop” i idzie z nim do nauczycielki.
  4. Pokaz z pacynką. Najpierw świadek wzrusza ramionami, a pacynka myśli, że to jej wina. Potem świadek reaguje i razem idą do dorosłego.
  5. Scenki w trójkach. Dzieci grają świadka, osobę krzywdzoną, dorosłego albo obserwatora kroków.
  6. Informacja zwrotna. Prowadzący nazywa konkretne zachowania, na przykład: „Zauważyłeś/zauważyłaś, że Kasi jest przykro, i poszedłeś/poszłaś z nią do pani”.
  7. Zakończenie. Plakat klasowy „Gdzie szukam pomocy”, wspólne powtórzenie ważnych zdań i rozdanie materiałów do domu.

Co może zrobić świadek

Większość dzieci w sytuacji przemocy jest świadkami, nie uczestnikami. To od nich zależy, czy osoba krzywdzona poczuje się zupełnie sama. Karta pracy „Co mogę zrobić, gdy widzę przemoc?” pomaga rozdzielić zachowania, które pomagają, od tych, które pogarszają sprawę. Śmiech razem z innymi i nagrywanie telefonem sprawiają, że osobie krzywdzonej jest jeszcze przykrzej.

Świadek nie musi być bohaterem. Może zaprosić kolegę do swojej zabawy, powiedzieć mu „To nie twoja wina” albo zawołać dorosłego. Więcej o odróżnianiu żartu od dokuczania piszemy w tekście dokuczanie w klasie: co robić.

Karty pracy i materiały w zestawie

  • plakat „Moje kroki” z ramkami „Przemoc to…” i „Kłótnia czy przemoc?” oraz karty kroków
  • scenariusz na 45 minut i wersja na 30 minut do pracy indywidualnej
  • historyjka „To nie żart” i sześć scenek: odtrącanie w świetlicy, świadkowie w szatni, kłótnia o klocki, przykre wiadomości, chłopiec, który obwinia siebie, rozmowa z pedagogiem
  • karta 1: osiem sytuacji do oznaczenia jako kłótnia albo przemoc
  • karta 2: „Gdzie szukam pomocy”, czyli zaufani dorośli w szkole, w domu i numery telefonów
  • karta 3: „Co mogę zrobić, gdy widzę przemoc?”
  • samoocena, praca domowa „Mój bezpieczny tydzień”, list do rodzica i klucz
  • plakat klasowy do uzupełnienia nazwiskami zaufanych dorosłych w placówce

Gdy dziecko powie o krzywdzie

Nie mówimy dziecku „Dlaczego się nie broniłeś/broniłaś?” ani „Dlaczego nie powiedziałeś/powiedziałaś wcześniej?”. Takie pytania zamykają rozmowę na długo.

  1. Wysłuchaj spokojnie i uwierz. Nie okazuj przerażenia, nie oceniaj.
  2. Podziękuj i zdejmij winę. „Dobrze, że mi mówisz. To nie twoja wina”.
  3. Nie dopytuj o szczegóły i nie obiecuj tajemnicy. Powiedz, że poprosisz o pomoc osoby, które umieją pomóc.
  4. Zanotuj słowa dziecka. Postępuj według procedury placówki: standardy ochrony małoletnich, a przy podejrzeniu przemocy domowej także procedura „Niebieskie Karty”.
  5. Przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112.

Kiedy szukać pomocy specjalisty

Zestaw służy do ćwiczenia umiejętności. Nie jest terapią ani narzędziem diagnozy i nie zastępuje działań wychowawcy, pedagoga ani procedur szkoły przy przemocy rówieśniczej. Jeśli dziecko opowiada o krzywdzie, boi się kogoś albo nagle przestaje chodzić na przerwy czy do szkoły, porozmawiaj z pedagogiem lub psychologiem szkolnym.

Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111 (bezpłatny). Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12. Niebieska Linia dla osób doznających przemocy domowej i świadków, także dorosłych: 800 120 002. W nagłym zagrożeniu: 112.

Podstawa programowa 2026

Zestaw realizuje wymagania z rozporządzenia z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378), które obowiązuje od 1 września 2026 r.

  • przedszkole, obszar społeczny pkt 8 i 9: przykłady krzywdzących zachowań, rozwiązywanie prostych konfliktów z pomocą dorosłych
  • przedszkole, obszar osobisty pkt 10 i 11: sprzeciw w sytuacjach zagrożenia i braku komfortu, nauczyciel jako wsparcie, proszenie o pomoc
  • przedszkole, obszar ruchowy pkt 9: rozpoznawanie sytuacji, w których zagrożone jest bezpieczeństwo
  • klasy 1–3, edukacja społeczna, kompetencje społeczne lit. h: rozpoznawanie przemocy wobec siebie i innych, w tym zastraszania, dręczenia i cyberprzemocy, przeciwstawianie się jej samodzielnie albo z pomocą dorosłego
  • klasy 1–3, edukacja społeczna, kompetencje osobiste lit. d, g i h: proszenie o pomoc, asertywna reakcja na przekraczanie granic, reagowanie na namawianie do niebezpiecznych zachowań
  • klasy 1–3, edukacja techniczna i informatyczna, bezpieczeństwo i higiena lit. a: sytuacje niebezpieczne, numery alarmowe i telefon zaufania

Zestaw do pobrania

PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły

Po zajęciach o przemocy: pakiet i kolejne tematy

Zestaw jest częścią pakietu „Bezpieczna klasa”, w którym są też zajęcia o żartach i dokuczaniu oraz o tym, kiedy powiedzieć dorosłemu.

PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły

Pytania i odpowiedzi

Czy można rozmawiać o przemocy z małymi dziećmi?

Tak, prostymi słowami i bez szczegółów. Z 5–6-latkami zamiast słowa „przemoc” mówimy „krzywdzenie” i ograniczamy się do ciała, słów i rzeczy.

Czy dziecko ma bronić kolegi, który jest krzywdzony?

Nie musi. „Stop!” mówi tylko wtedy, gdy to bezpieczne. Zawsze wystarczy odejść i powiedzieć dorosłemu, a to też jest pomoc.

Co zrobić, gdy dziecko nazywa przemocą każdą sprzeczkę?

Podziękować i zapytać: czy ktoś robi to specjalnie i wiele razy? Czy się boisz? Jeśli to kłótnia, pomóc ją rozwiązać sposobami z zajęć o konfliktach.

Czy zestaw rozwiązuje problem przemocy w klasie?

Nie. To materiał do rozmowy i ćwiczeń. Przy powtarzającej się przemocy potrzebne są działania wychowawcy, pedagoga, rodziców i procedury szkoły.

Jak rozmawiać o cyberprzemocy?

Z młodszymi wystarczy zasada: nie odpisuję i pokazuję dorosłemu. W klasie 3 dodajemy zrzut ekranu zrobiony razem z dorosłym, zablokowanie osoby i zgłoszenie.

Zobacz też