Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

Jak nauczyć dziecko radzić sobie z emocjami: 4 kroki

Dziecko nie rodzi się z umiejętnością uspokajania się. Uczy się jej latami, najpierw z pomocą dorosłego, potem coraz bardziej samodzielnie. Pokazujemy cztery kroki, które można ćwiczyć w domu i na zajęciach, sposoby na uspokojenie dopasowane do wieku i zdania, które pomagają w trudnej chwili.

  • 4 kroki
  • sposoby według wieku
  • zdania dla dorosłych

Cztery kroki radzenia sobie z emocjami

  1. Zauważ

    Dziecko uczy się rozpoznawać sygnały z ciała: gorące policzki, zaciśnięte pięści, ścisk w brzuchu. To pierwsze ostrzeżenie, że emocja rośnie.

  2. Nazwij

    Słowo zmniejsza napięcie. Jestem zły. Boję się. Na początku nazywa dorosły, potem dziecko.

  3. Wybierz sposób

    Dziecko sięga po jeden ze znanych sposobów: oddech, przerwa, ruch, rozmowa. Sposoby trzeba ćwiczyć wtedy, gdy jest spokojnie.

  4. Wróć i napraw

    Gdy emocje opadną, rozmawiamy, co się stało i co można naprawić. Bez kazania, krótko.

Sposoby na uspokojenie według wieku

WiekCo działaRola dorosłego
3–5 latprzytulenie, dmuchanie na świeczkę, liczenie do pięciu na palcach, ulubiona przytulankajest blisko, mówi spokojnie i krótko, nazywa emocję
6–8 latkącik spokoju, oddech kwadratowy, zgniatanie piłeczki, rysowanie złościprzypomina wybrane sposoby, chwali za próbę
9–12 latwyjście na chwilę, liczenie wstecz, zapisanie myśli, ruch, rozmowa z zaufaną osobądaje czas, nie naciska na rozmowę od razu, pomaga zaplanować następny raz

Zdania, które pomagają

ZamiastSpróbuj
Uspokój się natychmiast!Widzę, że jesteś bardzo zły. Jestem obok.
Nie ma się czego bać.Boisz się. Co mogłoby ci teraz pomóc?
Przestań płakać.Możesz płakać. Poczekam, aż będziesz gotowy porozmawiać.
Znowu to samo.Było trudno. Co zrobisz następnym razem, gdy poczujesz, że złość rośnie?

Jak ćwiczyć, gdy jest spokojnie

  • Raz dziennie zróbcie razem jedno ćwiczenie oddechu, nawet gdy nic się nie dzieje.
  • Stwórzcie listę trzech sposobów dziecka i powieście ją w widocznym miejscu.
  • Czytajcie historie, w których bohater się złości lub boi, i pytajcie, co mógłby zrobić.
  • Odgrywajcie scenki: przegrana w grze, zepsuta zabawka, odmowa kolegi.
  • Opowiadaj o swoich emocjach i o tym, jak sobie z nimi radzisz.

Jeśli wybuchy są bardzo częste, długie albo niebezpieczne, porozmawiaj z psychologiem lub pedagogiem. Ćwiczenia z tej strony nie zastępują konsultacji ze specjalistą.

Materiały do ćwiczeń

Gotowe zajęcia od autorów Nie każ mu liczyć! Każdy zestaw ma scenariusz, scenki i karty pracy.

5–10 lat · 22 strony

Sygnały z ciała

Interocepcja w praktyce: zauważanie sygnałów z ciała, łączenie ich z emocją lub potrzebą i mówienie o bólu.

Krok pierwszy: dziecko uczy się zauważać, co dzieje się w ciele.

Kroki umiejętności (5)
  1. Zatrzymuję się
  2. Sprawdzam ciało od głowy do stóp
  3. Mówię, co czuję w ciele
  4. Myślę: co to może znaczyć?
  5. Wybieram, co mi pomoże
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 21 stron

Rozpoznaję emocje: swoje i innych

Rozpoznawanie sześciu emocji po minie, postawie i sytuacji oraz zwyczaj pytania, zanim uznamy, co ktoś czuje.

Kroki umiejętności (4)
  1. Patrzę na twarz i ciało
  2. Sprawdzam, co się stało
  3. Nazywam uczucie. („Czuję…” albo „Może czujesz…?”)
  4. Pytam: „Czy dobrze myślę?”
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

5–10 lat · 22 strony

Mam plan B: elastyczne myślenie

Reakcja na zmianę planu: skala mały czy duży problem i szukanie rozwiązania zastępczego. Z grą „Plan B?”.

Kroki umiejętności (5)
  1. Oddycham spokojnie
  2. Mówię, co czuję
  3. Sprawdzam: mały czy duży problem?
  4. Szukam planu B
  5. Mówię: „Trudno, spróbuję inaczej”
Pełny opis w sklepie Nie każ mu liczyć!

Pytania i odpowiedzi

W jakim wieku dziecko zaczyna panować nad emocjami?

Pierwsze próby widać około 4–5 lat, ale samodzielne uspokajanie się rozwija się aż do nastolatka. Młodsze dzieci potrzebują pomocy dorosłego.

Czy kącik spokoju to kara?

Nie. To miejsce, do którego dziecko idzie samo albo z dorosłym, żeby odpocząć. Nie wysyłamy tam za karę.

Co zrobić, gdy dziecko wpada w złość w sklepie?

Zadbaj o bezpieczeństwo, mów mało i spokojnie, w miarę możliwości wyjdź w cichsze miejsce. Rozmowę zostaw na później.