Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

Lista umiejętności społecznych dziecka według wieku

Umiejętności społeczne to konkretne zachowania, które pozwalają dziecku dogadać się z innymi: słuchanie, proszenie, czekanie na kolej, dołączanie do zabawy, przegrywanie czy rozwiązywanie sporu. Poniżej znajdziesz listę uporządkowaną według wieku i według grup umiejętności. To orientacyjna mapa do planowania zajęć, a nie test rozwoju.

  • wiek 3–10 lat
  • 5 grup umiejętności
  • ćwiczenia do każdej grupy

Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!

Czym są umiejętności społeczne

Umiejętność społeczna to zachowanie, które da się rozpisać na kroki, pokazać i przećwiczyć. „Bycie miłym” to cecha, a „poproszenie o zabawkę słowami i poczekanie na odpowiedź” to już umiejętność. Właśnie dlatego w treningu umiejętności społecznych każdą umiejętność rozbija się na 3–5 kroków.

Umiejętności nie pojawiają się same z wiekiem. Dzieci uczą się ich, obserwując dorosłych i rówieśników, próbując i dostając informację zwrotną. Część dzieci potrzebuje więcej powtórzeń i bardziej uporządkowanej nauki, na przykład dzieci nieśmiałe, impulsywne albo w spektrum autyzmu.

Umiejętności społeczne według wieku: tabela

Przedziały są orientacyjne. Dzieci rozwijają się w różnym tempie, a ta sama umiejętność może wychodzić w domu, a w grupie jeszcze nie.

WiekCo zwykle już się udajeCo dopiero się kształtuje
3 latazabawa obok innych dzieci i krótkie wspólne zabawy; naśladowanie dorosłych w zabawie; nazywanie radości i smutku z pomocą dorosłegodzielenie się zabawką; czekanie na swoją kolej dłużej niż chwilę; proszenie słowami zamiast zabierania
4 latawspólna zabawa z prostą rolą; prośba o zabawkę słowami; pocieszenie kolegi, który płacze; proste zasady gry z przypomnieniemdołączanie do zabawy, która już trwa; przyjmowanie odmowy; przegrywanie bez płaczu lub złości
5–6 latzabawa tematyczna z rolami i planem; przestrzeganie zasad prostej gry; czekanie na kolej; rozpoznawanie emocji innych po minie i sytuacji; pierwsze przyjaźnieprzepraszanie bez podpowiedzi; odróżnianie „specjalnie” od „przypadkiem”; spokojna reakcja na przegraną i na pomyłkę
7–8 latwspółpraca w zadaniu w parze lub małej grupie; rozmowa, w której dziecko trzyma się tematu; rozwiązywanie prostych sporów słowami; rozumienie, że ktoś może myśleć inaczejodróżnianie skarżenia od ważnej informacji; słuchanie do końca; reakcja na zmianę planu; mówienie „stop” w spokojny sposób
9–10 latnegocjowanie i kompromis; dotrzymywanie słowa; rozumienie intencji i punktu widzenia innych; rozumienie wielu żartówasertywna odmowa wobec grupy; odróżnianie żartu od dokuczania; mówienie prawdy bez ranienia; radzenie sobie z wykluczeniem

Jeśli dziecko wyraźnie odstaje od rówieśników w wielu umiejętnościach naraz, trudności trwają długo albo narastają, warto porozmawiać z psychologiem szkolnym lub poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Lista nie służy do stawiania diagnozy.

Lista umiejętności społecznych w pięciu grupach

Podstawowe umiejętności komunikacyjne

od nich zaczynamy

Słuchanie do końca, rozpoczynanie i kończenie rozmowy, zadawanie pytań, proszenie o pomoc, dziękowanie, przedstawianie się.

Umiejętności w grupie

zabawa i współpraca

Dołączanie do zabawy, zapraszanie innych, czekanie na kolej, dzielenie się, przestrzeganie wspólnych zasad, praca w parze.

Emocje

swoje i cudze

Nazywanie własnych emocji, zauważanie sygnałów z ciała, rozpoznawanie emocji innych, mówienie o tym, co czuję, uspokajanie się.

Trudne sytuacje z innymi

zamiast złości i agresji

Rozwiązywanie sporów, reagowanie na dokuczanie, mówienie „stop”, przepraszanie, odróżnianie „specjalnie” od „przypadkiem”, odmawianie.

Radzenie sobie z porażką i zmianą

elastyczność

Przegrywanie i wygrywanie fair, spokojna reakcja na błąd, przyjmowanie odmowy, reagowanie na zmianę planu, szukanie zajęcia w wolnej chwili.

Jak ćwiczyć jedną umiejętność z listy

  1. Wybierz jedną umiejętność

    Zacznij od tej, której brak najbardziej przeszkadza dziecku albo grupie, na przykład czekania na kolej. Jedna umiejętność to zwykle 2–4 spotkania.

  2. Rozpisz ją na kroki

    Trzy do pięciu kroków, opisanych tym, co widać: „patrzę na osobę”, „mówię spokojnym głosem”, „czekam na odpowiedź”.

  3. Pokaż i zagrajcie scenki

    Najpierw prowadzący pokazuje kroki, potem dzieci odgrywają krótkie scenki z życia grupy. Reszta grupy sprawdza, które kroki się udały.

  4. Przenieś do codzienności

    Zadanie do domu, przypominanie kroków w prawdziwych sytuacjach i pochwała za konkretny krok, a nie ogólne „brawo”.

Tak zbudowany jest każdy z 20 zestawów „Umiem razem”. Więcej o metodzie przeczytasz w artykule TUS: co to jest.

Zestawy do ćwiczenia umiejętności z listy

Każdy zestaw to jedna umiejętność z listy: scenariusz na 45 minut, karty kroków, scenki, karty pracy z kluczem i list do rodzica. Przy każdym jest bezpłatna próbka PDF.

PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły

Pytania i odpowiedzi

Jakie są podstawowe umiejętności społeczne dziecka?

Najczęściej wymienia się: słuchanie, proszenie o pomoc, czekanie na kolej, dzielenie się, dołączanie do zabawy, rozpoznawanie emocji, przepraszanie, rozwiązywanie sporów słowami i radzenie sobie z przegraną.

Czy dziecko, które czegoś z listy jeszcze nie umie, ma problem?

Niekoniecznie. Przedziały wieku są orientacyjne, a dzieci uczą się w różnym tempie. Niepokój budzi raczej sytuacja, w której dziecko wyraźnie odstaje w wielu umiejętnościach naraz i trwa to długo. Wtedy warto skonsultować się z poradnią psychologiczno-pedagogiczną.

Od której umiejętności zacząć trening?

Z nową grupą najlepiej od zasad i uważnego słuchania, bo na nich opiera się praca nad pozostałymi umiejętnościami. W pracy indywidualnej zacznij od umiejętności, której brak najbardziej utrudnia dziecku codzienność.

Czym umiejętności społeczne różnią się od kompetencji społecznych?

Umiejętność to konkretne zachowanie, które można przećwiczyć, na przykład proszenie o pomoc. Kompetencja jest szersza: obejmuje umiejętności, wiedzę i gotowość, żeby z nich korzystać w różnych sytuacjach. Podstawa programowa 2026 mówi o kompetencjach osobistych i społecznych.

Zobacz też