Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

Warsztaty dla młodzieży o emocjach: myśli, uczucia, zachowanie

Nastolatki często mówią „wkurzył mnie” albo „przez nią jest mi źle”, jakby uczucia brały się wprost z sytuacji. Brakuje w tym jednego ogniwa: tego, co w danej chwili myślimy. Pokazujemy, jak poprowadzić warsztaty dla młodzieży o emocjach, na których uczniowie rozpisują sytuację na części i szukają wyjścia z błędnego koła.

  • młodzież 11–15 lat
  • błędne koło i dwa wyjścia
  • praca na wymyślonych przykładach

Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!

Warsztaty dla młodzieży o emocjach: myśli, uczucia, zachowanie: okładka zestawu Myśli, uczucia, zachowanie

Czego uczy zestaw „Myśli – uczucia – zachowanie”

Zestaw otwiera serię zajęć dla klas 4–8 inspirowaną podejściem poznawczo-behawioralnym. Uczniowie poznają prosty model: sytuacja uruchamia myśl, myśl wpływa na uczucie i reakcję ciała, a te na zachowanie. Skutek zachowania często wzmacnia pierwszą myśl i koło się zamyka. Celem jest nie „pozytywne myślenie”, lecz umiejętność zatrzymania się i sprawdzenia, co jest faktem, a co domysłem.

Dla młodszych dzieci, 7–12 lat, przygotowaliśmy prostsze ćwiczenie z trójkątem, opisane na stronie myśli, emocje, zachowanie: ćwiczenie dla dzieci. Zestaw dla młodzieży idzie dalej: dodaje reakcje ciała, skutki i błędne koło.

  • opisywanie sytuacji „jak kamera”, bez ocen
  • łapanie myśli, czyli zdania, które pojawia się w głowie
  • nazywanie uczucia jednym słowem i zauważanie reakcji ciała
  • odróżnianie myśli udających uczucia („czuję, że nikt mnie nie lubi”)
  • rysowanie błędnego koła i szukanie dwóch wyjść: innej myśli albo małego kroku

Rozpisuję sytuację na części: pięć kroków

  1. Opisuję sytuację jak kamera

    Tylko to, co dałoby się nagrać: kto, co powiedział, co zrobił. Bez „olał mnie” i „specjalnie”.

  2. Łapię myśl

    Co sobie wtedy mówię w głowie? Myśl to zdanie, które przychodzi szybko i samo.

  3. Nazywam uczucie i sprawdzam ciało

    Złość, wstyd, niepokój, ulga. Do tego gorąco na policzkach, ścisk w żołądku, napięte ramiona.

  4. Zauważam, co robię i co z tego wynika

    Zachowanie to coś, co widać z boku. Skutek pokazuje, czy koło się zamyka.

  5. Szukam wyjścia

    Inna, trafniejsza myśl albo inny mały krok. Wystarczy jedno z nich, żeby koło zaczęło się rozkręcać.

Ta sama sytuacja, dwie różne myśli

SytuacjaMyślUczucie i ciałoZachowanie
Kolega od trzech godzin nie odpisuje„Obraził się na mnie”niepokój, smutek, ścisk w brzuchupiszę kolejne wiadomości albo przestaję się odzywać
Kolega od trzech godzin nie odpisuje„Pewnie ma trening albo rozładowany telefon”spokój, lekka ciekawośćrobię swoje i czekam
Jutro kartkówka„I tak nic nie umiem, zawalę”lęk, zniechęcenieodkładam naukę i siedzę w telefonie do nocy
Jutro kartkówka„Nie umiem wszystkiego, ale trzy typy zadań mogę powtórzyć”lekki niepokójustawiam minutnik na 20 minut i robię dwa zadania

Błędne koło: jak pokazać je na tablicy

Na tablicy rysujemy pięć ramek połączonych strzałkami: sytuacja, myśl, uczucie i ciało, zachowanie, skutek. Od skutku strzałka wraca do myśli. Na przykładzie kartkówki widać to wyraźnie: kto odkłada naukę, ten źle śpi i niewiele powtórzy, a rano myśl „nic nie umiem” wydaje się jeszcze bardziej prawdziwa.

Potem pytamy klasę, w którym miejscu można to koło przerwać. Uczniowie zwykle sami znajdują oba wyjścia: zmienić myśl na trafniejszą albo zrobić mały krok mimo niechęci. Dorysowujemy je przy kole i sprawdzamy, jak zmienia się uczucie i skutek.

Warto powiedzieć to wprost: nie chodzi o myśl „będzie super”, tylko o taką, która jest bliżej prawdy i pomaga coś zrobić. Na plakacie zestawu zapisane jest zdanie: „Nie wybieram tego, jaka myśl przyjdzie. Mogę ją sprawdzić i wybrać, co zrobię”.

Przebieg warsztatu: 45 minut z klasą

Scenariusz sprawdza się z całą klasą do 30 osób pracującą w trójkach albo z grupą zajęciową 6–12 osób. Przydadzą się karteczki samoprzylepne w trzech kolorach: na myśl, uczucie i zachowanie.

  1. Powitanie i umowa. Mówię za siebie, mogę powiedzieć „pas”, pracujemy na wymyślonych przykładach, nie oceniamy cudzych myśli.
  2. Rozgrzewka „Myśl, uczucie czy zachowanie?”. Uczniowie przechodzą pod kartkę na ścianie, która pasuje do odczytanego zdania. Ostatnie zdanie zaczyna się od „czuję”, ale jest myślą.
  3. Historia „Cisza pod zdjęciem”. Maja wrzuca rysunek na klasową grupę i przez dwie godziny nikt nie reaguje. Uczniowie oddzielają w historii fakty od domysłów.
  4. Pokaz: błędne koło na tablicy. Prowadzący rozpisuje przykład kartkówki i dorysowuje dwa wyjścia.
  5. Praca w trójkach. Każda trójka losuje dwie karty sytuacji, rozpisuje je na karteczkach i przygotowuje jedno wyjście z koła.
  6. Omówienie. Trójki pokazują wyjścia, a klasa zastanawia się, po czym poznać, że myśl jest trafniejsza, a nie tylko „ładniejsza”.
  7. Zakończenie. Ściągawki, prywatna praca własna „Detektyw myśli” i informacja, gdzie w szkole jest pedagog i psycholog.

Karty sytuacji z życia nastolatków

Sześć kart nie ma ilustracji, tylko krótki opis i „myśl w głowie” w ramce. Sytuacje są codzienne i nieprzypadkowe: cisza na czacie po wyświetlonej wiadomości, wywołanie do tablicy, śmiech grupy na korytarzu, zapisy do drużyny, uwagi nauczycielki na marginesie wypracowania i kłótnia z tatą o telefon o 22:30. Przy dwóch kartach bohater zachowuje się tak, że koło się zamyka, i uczniowie najpierw to nazywają.

Na rewersie są pytania na dwóch poziomach oraz „mały krok”, czyli konkretne zadanie: wymyślić spokojną wiadomość, zdanie przy tablicy albo pytanie do trenerki. Dzięki temu rozmowa kończy się działaniem, a nie tylko analizą.

Co jest w zestawie

  • informacje dla prowadzącego z ramką „Kiedy szukać pomocy specjalisty”
  • scenariusz na 45 minut i wersja na 30 minut do pracy indywidualnej
  • plakat „Moje kroki” ze schematem błędnego koła i ściągawki A6
  • historia „Cisza pod zdjęciem” z pytaniami do refleksji
  • sześć dwustronnych kart sytuacji
  • karta 1: ta sama sytuacja, dwie myśli
  • karta 2: dwanaście zdań do oznaczenia jako myśl, uczucie albo zachowanie
  • karta 3: własne błędne koło i dwa wyjścia
  • samoocena, praca własna „Detektyw myśli”, list do rodzica, klucz i gra „Trzy myśli”

Zasady, które chronią uczniów

  • pracujemy na wymyślonych przykładach i nikt nie musi mówić o własnych przeżyciach
  • praca własna jest prywatna: nie zbieramy jej i nie czytamy bez zgody ucznia
  • nie uczymy „myśl pozytywnie”, tylko szukamy myśli trafniejszej
  • uczucia nie są dobre ani złe, więc nie mówimy „nie złość się” i „nie przejmuj się”
  • gdy ktoś naprawdę krzywdzi ucznia, nie „zmieniamy myśli”, tylko szukamy pomocy dorosłych
  • prowadzimy spokojnie, bez list objawów, i zostajemy kilka minut po zajęciach

Jak dostosować warsztat do klasy

W klasach 4–5 wystarczą trzy części zamiast pięciu kroków: myśl, uczucie, zachowanie. Wybieramy łatwiejsze karty sytuacji, a na karcie z błędnym kołem uczniowie pracują tylko na wymyślonym przykładzie.

W klasach 7–8 dodajemy skutki i pytanie, co podtrzymuje koło. Dobry przykład to unikanie: daje ulgę na chwilę, ale myśl się umacnia. To naturalne przejście do zajęć o pułapkach myślenia. Więcej pomysłów na pracę z tą grupą wiekową znajdziesz na stronie TUS dla nastolatków.

Kiedy szukać pomocy specjalisty

Zestaw to materiał do ćwiczenia, nie terapia i nie diagnoza. Porozmawiaj z uczniem w cztery oczy i poinformuj pedagoga albo psychologa szkolnego oraz rodziców, gdy od co najmniej dwóch tygodni jest wyraźnie przygnębiony lub wycofany, gdy trudne myśli przeszkadzają mu w nauce, śnie, jedzeniu albo kontaktach z ludźmi, gdy mówi o bezsensie życia, o śmierci, o zrobieniu sobie krzywdy albo o tym, że ktoś go krzywdzi. Przy myślach samobójczych nie zostawiaj ucznia samego, nie obiecuj tajemnicy i od razu postępuj według procedury szkoły.

Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111 (bezpłatny). Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12. Niebieska Linia, przy przemocy domowej: 800 120 002. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia: 112. Bezpłatną pomoc dają też poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Podstawa programowa 2026

Zestaw odpowiada na wymagania edukacji zdrowotnej z rozporządzenia z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378). W roku szkolnym 2026/2027 nowa podstawa obowiązuje w klasie 4, a w kolejnych latach w kolejnych klasach. Tam, gdzie obowiązuje jeszcze podstawa z 2017 roku, zestaw wpisuje się w godziny z wychowawcą i program wychowawczo-profilaktyczny.

  • klasy IV–VI, dział 5 „Zdrowie psychiczne”, pkt 2: rozpoznawanie i nazywanie emocji, konstruktywne sposoby radzenia sobie z nimi
  • klasy IV–VI, dział 5, pkt 3: wpływ stresu na ciało, myśli i emocje
  • klasy IV–VI, dział 5, pkt 9: miejsca pomocy psychologicznej, w tym telefony zaufania
  • klasy VII–VIII, dział 5, pkt 1: zależność między emocjami, myślami, objawami fizycznymi i zachowaniem
  • klasy VII–VIII, dział 5, pkt 2: analiza własnego zachowania, uczuć i potrzeb
  • klasy VII–VIII, wymagania do wyboru pkt 1: techniki radzenia sobie z trudnościami

Zestaw do pobrania

PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły

Po warsztacie: pakiet „Myślę i działam 11–15” i kolejne tematy

To pierwszy z czterech zestawów dla młodzieży. Kolejne rozwijają ten sam model: pułapki myślenia, sposoby na gorące myśli i pracę z lękiem.

PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły

Pytania i odpowiedzi

Czy to nie jest terapia poznawczo-behawioralna?

Nie. Zestaw korzysta z prostego modelu znanego z tego podejścia, ale służy do ćwiczenia umiejętności na lekcji. Nie zastępuje pomocy psychologa ani terapii.

Czy uczniowie muszą mówić o swoich myślach?

Nie. Pracujemy na wymyślonych sytuacjach z kart. Własny przykład uczeń wybiera tylko wtedy, gdy chce, a karty pracy własnej nikt nie sprawdza.

Czym ten zestaw różni się od ćwiczenia z trójkątem dla dzieci?

Ćwiczenie z trójkątem jest dla dzieci 7–12 lat. Zestaw dla młodzieży dodaje reakcje ciała, skutki zachowania, błędne koło i sytuacje z życia nastolatków, na przykład z czatu i grup klasowych.

Na jakich lekcjach można go wykorzystać?

Na edukacji zdrowotnej, godzinie wychowawczej, zajęciach z pedagogiem albo w świetlicy. Scenariusz trwa 45 minut, wersja indywidualna 30 minut.

Co zrobić, gdy uczeń mówi, że myśli nie da się zmienić?

Przyznać mu częściowo rację: myśli przychodzą same i nie wybieramy ich. Zawsze można jednak sprawdzić myśl i wybrać mały krok.

Zobacz też