Trening umiejętności społecznychmateriały do zajęć TUS

Zajęcia o bezpieczeństwie dla dzieci: obcy, zgubienie się i internet

Dziecko nie rozpozna „obcego” po wyglądzie, a miła nieznana osoba nie pasuje do jego wyobrażenia o kimś groźnym. Dlatego zamiast ostrzegać przed obcymi, lepiej przećwiczyć jedną regułę: najpierw pytam mojego dorosłego. Pokazujemy, jak poprowadzić zajęcia o bezpieczeństwie bez straszenia i jak ćwiczyć zgubienie się oraz zasady w internecie.

  • jedna reguła na trzy sytuacje
  • dzieci 6–10 lat
  • ćwiczenia w ruchu i gra z kartami

Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!

Zajęcia o bezpieczeństwie dla dzieci: obcy, zgubienie się i internet: okładka zestawu Bezpiecznie!

Czego uczy zestaw „Bezpiecznie!”

Zestaw łączy trzy sytuacje, które zwykle omawia się osobno: propozycję od nieznanej albo słabo znanej osoby, zgubienie się w sklepie lub w parku i niepokojące wiadomości w grze czy w internecie. Wspólny mianownik jest jeden: zanim dziecko gdzieś pójdzie, coś weźmie albo coś napisze, sprawdza, czy jego dorosły wie i się zgadza.

  • pytanie kontrolne: czy mój dorosły wie i się zgadza?
  • głośne „Nie”, odwrócenie się i odejście do opiekuna
  • zostawanie w miejscu, gdy dziecko się zgubi
  • wybór pomocnika: osoba przy kasie, ochroniarz, policjant, rodzic z dziećmi
  • podanie imienia i numeru telefonu rodzica
  • ochrona danych w internecie i pokazywanie dorosłemu tego, co martwi

Najpierw pytam mojego dorosłego: cztery kroki

  1. Zatrzymuję się

    Zaproszenie, cukierek albo wiadomość nie wymagają natychmiastowej odpowiedzi. Dziecko staje i daje sobie chwilę.

  2. Myślę: czy mój dorosły wie i się zgadza?

    To jedno pytanie zastępuje długą listę zakazów. Nie trzeba oceniać, czy ktoś jest miły, wystarczy sprawdzić zgodę opiekuna.

  3. Nie wie albo coś mnie niepokoi: mówię „Nie” i odchodzę

    Dziecko mówi głośno „Nie” i idzie w stronę swojego dorosłego. Nie musi niczego tłumaczyć ani przepraszać.

  4. Mówię o tym zaufanemu dorosłemu

    Na koniec opowiada, co się stało. Dorosły dziękuje i sam decyduje, co dalej.

Trzy sytuacje, jedna reguła

SytuacjaCo robi dzieckoCzego unikamy
Ktoś zaprasza do auta, do domu albo na spacermówi „Nie”, odchodzi do swojego dorosłego i mówi mu o tymzastanawiania się, czy ta osoba wygląda na miłą
Ktoś daje słodycze albo prezent„Nie, dziękuję” i pytanie opiekunabrania czegokolwiek bez zgody dorosłego
Ktoś mówi: „Mama kazała mi cię odebrać”pyta o rodzinne hasło, a gdy go nie zna, odchodzi do nauczycielawsiadania do auta, nawet gdy pada imię mamy
Dziecko się zgubiłozostaje w miejscu, szuka pomocnika, podaje imię i numer rodzicawybiegania na ulicę albo na parking
Ktoś w grze pyta o adres albo zdjęcienie odpisuje i pokazuje to dorosłemupodawania imienia i nazwiska, adresu, szkoły, zdjęć
Ktoś dzwoni do drzwiwoła dorosłego z domu i nie otwiera samotwierania, nawet gdy głos jest miły

Bez straszenia: dlaczego nie uczymy „obcy jest zły”

Hasło „obcy jest zły” brzmi bezpiecznie, ale nie działa. Dziecko nie wie, kto jest obcy, a sąsiad czy znajomy z placu zabaw dla niego obcym nie jest. Co więcej, gdy dziecko się zgubi, właśnie nieznajoma osoba przy kasie albo ochroniarz może mu najszybciej pomóc.

Dlatego na zajęciach nie mówimy o porwaniach i nie opowiadamy prawdziwych historii. Zdanie przewodnie zestawu brzmi: „Większość ludzi jest miła. Ale bez zgody mojego dorosłego nigdzie nie idę i nic nie biorę”. Dziecko dostaje regułę, a nie lęk.

Drugie ważne założenie: za bezpieczeństwo odpowiadają dorośli. Dziecko nie jest winne temu, że ktoś je oszukał, że się zgubiło albo że coś zobaczyło w internecie. Jeśli o tym powie, słyszy podziękowanie, nie wyrzut.

Ćwiczymy w ruchu, nie tylko w rozmowie

Samo omówienie zasad zwykle nie wystarcza. Dziecko powinno naprawdę powiedzieć „Nie”, odwrócić się i pójść do dorosłego, a przy zgubieniu się naprawdę zostać w miejscu i podejść do „kasy”. Dlatego scenariusz ma rozgrzewkę ruchową i scenki grane w sali zamienionej w sklep.

Na zajęciach nie zbieramy prawdziwych adresów ani numerów telefonów. Dzieci ćwiczą na wymyślonym numerze z karty do ćwiczeń, a swoje dane wpisują dopiero w domu, razem z rodzicem.

  1. Rozgrzewka „Stop – start”. Na hasło „Stop!” dzieci zastygają i robią wdech, na „Nie – odchodzę!” mówią „Nie”, odwracają się i idą trzy kroki do prowadzącego, a na „Zgubiłem się!” albo „Zgubiłam się!” stają w miejscu i podnoszą rękę.
  2. Historyjka. Tymek w parku słyszy prośbę o pomoc w szukaniu pieska. Zatrzymuje się, sprawdza, czy mama wie, i wraca do ławki.
  3. Pokaz z pacynką. Prowadzący gra życzliwą nieznaną osobę. Najpierw pacynka idzie za nią, potem odmawia i biegnie do opiekuna. Grupa rozmawia, czy coś zmienia to, że ktoś zna imię dziecka.
  4. Scenki w trójkach. Nieznajomego gra tylko prowadzący albo pacynka. Scenki o zgubieniu się dzieci grają w „sklepie” z kartek z napisami.
  5. Informacja zwrotna i zakończenie. Prowadzący nazywa kroki, które zobaczył, i pokazuje numer alarmowy 112: dzwonimy, gdy dzieje się coś bardzo groźnego, a obok nie ma dorosłego.

Scenki i gra „Mogę czy najpierw pytam?”

Sześć dwustronnych scenek to codzienne sytuacje: cukierek od pana na ławce, kierowca, który twierdzi, że przysłała go mama, zgubienie się w supermarkecie, chłopiec biegnący w panice na parking, wiadomość w grze z pytaniem o adres i dzwonek do drzwi, gdy babcia gotuje obiad. Przy dwóch scenkach bohater robi coś, co nie pomaga, a dzieci najpierw to nazywają, a potem grają lepszą wersję.

W dodatku jest gra z kartami: dwie karty-nagłówki „Mogę: mój dorosły wie i się zgadza” i „Najpierw pytam mojego dorosłego” oraz dziesięć sytuacji do rozłożenia. Gdy dziecko nie wie, kładzie kartę na środku i pyta. To też dobra odpowiedź.

Karty pracy i materiały w zestawie

  • plakat „Moje kroki” z ramkami „Ktoś zaprasza, daje albo prosi”, „Gdy się zgubię” i „W internecie” oraz karty kroków do segregatora
  • scenariusz zajęć na 45 minut i wersja na 30 minut do pracy indywidualnej
  • historyjka „Udało się!” i sześć scenek z pytaniami na dwóch poziomach
  • karta 1: „Mogę czy najpierw pytam?”, osiem sytuacji do oznaczenia
  • karta 2: „Gdy się zgubię”, czyli kolejność kroków, wybór pomocników i dane wpisywane w domu
  • karta 3: „Moje sprawy w internecie”, czyli informacje, które zostają dla mnie i bliskich
  • samoocena, praca domowa „Bezpieczny tydzień”, list do rodzica i klucz
  • karty do gry „Mogę czy najpierw pytam?”

Jak dostosować zajęcia

Z dziećmi 5–6-letnimi wystarczą kroki 1, 3 i 4 oraz zasady na zgubienie się. Zasady internetu skracamy do jednego zdania: gdy coś na ekranie mnie martwi, pokazuję to dorosłemu.

W klasie 3 można porozmawiać o tym, że ktoś w internecie może udawać kogoś innego, i poćwiczyć oglądanie zdjęć: co widać na fotografii, na przykład nazwę szkoły albo tabliczkę z ulicą? To dobry wstęp do rozmowy o prywatności.

Dzieci, które łatwo się oddalają, potrzebują dodatkowych zabezpieczeń ustalonych z rodzicami, na przykład kartki z danymi w kieszeni albo ćwiczenia w prawdziwym sklepie. Zestaw ich nie zastępuje. Więcej o pracy z dziećmi w spektrum piszemy w tekście TUS dla dzieci z autyzmem.

Co rodzice mogą zrobić w domu

  1. Numer telefonu na pamięć. Ćwiczcie go codziennie przez kilka dni, aż dziecko powie go bez zastanowienia.
  2. Rodzinne hasło. Zna je tylko osoba, która może odebrać dziecko. Nie zapisujcie go na kartach.
  3. Pomocnicy w sklepie. Przy zakupach pokażcie, kto może pomóc, i umówcie się, że dziecko zawsze zostaje w miejscu.
  4. Zasady ekranu. Ustalcie, w co i z kim dziecko gra. Gdy pokaże coś niepokojącego, podziękujcie i nie zabierajcie urządzenia za karę, bo następnym razem może nie przyjść.

Gdy dziecko opowie o niepokojącej sytuacji

Bywa, że po zajęciach dziecko mówi, że ktoś je zaczepiał albo że ktoś w grze prosił o zdjęcia. Wysłuchaj spokojnie, podziękuj i powiedz: „To nie twoja wina”. Nie dopytuj o szczegóły przy grupie. Dalej postępuj według procedury placówki i jej standardów ochrony małoletnich.

Jeśli dziecko boi się po zajęciach, przypomnij, że większość ludzi jest miła, a dorośli dbają o bezpieczeństwo dzieci. Kroki są jak zasady przechodzenia przez jezdnię: znamy je po to, żeby czuć się spokojnie.

Kiedy szukać pomocy specjalisty

Zestaw służy do ćwiczenia umiejętności. Nie jest terapią ani narzędziem diagnozy. Jeśli dziecko opowiada o niepokojącej sytuacji, bardzo się czegoś boi albo unika wychodzenia z domu, porozmawiaj z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym.

Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111 (bezpłatny). Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12. Niebieska Linia, przy przemocy domowej: 800 120 002. W nagłym zagrożeniu: 112. Nielegalne treści w internecie, zwłaszcza związane z krzywdzeniem dzieci, można zgłosić do zespołu Dyżurnet.pl w NASK.

Podstawa programowa 2026

Zestaw realizuje wymagania z rozporządzenia z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378), które obowiązuje od 1 września 2026 r.

  • przedszkole, obszar społeczny pkt 1 i 6: podawanie imienia, nazwiska i adresu oraz wiedza, komu można je podać; zasady zachowania w miejscach publicznych
  • przedszkole, obszar osobisty pkt 10 i 11: sprzeciw w sytuacjach niepewności i zagrożenia, proszenie o pomoc
  • przedszkole, obszar cyfrowy pkt 4: zagrożenia w internecie, także przy udostępnianiu informacji o sobie i bliskich
  • przedszkole, obszar ruchowy pkt 9: rozpoznawanie sytuacji, w których zagrożone jest bezpieczeństwo
  • klasy 1–3, edukacja społeczna, kompetencje osobiste lit. h: rozpoznawanie namawiania do niebezpiecznych zachowań i reagowanie na nie
  • klasy 1–3, edukacja techniczna i informatyczna, bezpieczeństwo i higiena lit. a, b i h: sytuacje niebezpieczne, numery alarmowe i telefon zaufania, wezwanie pomocy i podanie swoich danych, ochrona prywatności, wizerunku i danych osobowych

Zestaw do pobrania

PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły

Po „Bezpiecznie!”: pakiet i kolejne tematy

Zestaw jest częścią pakietu „Bezpieczna klasa”. Dobrze łączy się z zajęciami o złych tajemnicach, także tych z internetu, i o szukaniu pomocy przy przemocy.

PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły

Pytania i odpowiedzi

Czy zajęcia o obcych nie wystraszą dzieci?

Nie mówimy o porwaniach i nie opowiadamy prawdziwych historii. Dzieci uczą się jednej reguły i ćwiczą ją w zabawie ruchowej, a zdanie przewodnie przypomina, że większość ludzi jest miła.

Co jeśli nieznajomy zna imię dziecka albo imię mamy?

Reguła się nie zmienia. Dziecko sprawdza, czy jego dorosły wie i się zgadza. Pomaga rodzinne hasło, które zna tylko osoba upoważniona do odbioru.

Do kogo dziecko ma podejść, gdy się zgubi?

Do osoby, która pracuje w danym miejscu, na przykład przy kasie albo w informacji, do ochroniarza, policjanta albo do mamy lub taty z dziećmi. Najpierw jednak zostaje w miejscu.

Czy dzieci podają na zajęciach swoje adresy i numery?

Nie. Na zajęciach ćwiczą na wymyślonym numerze. Prawdziwe dane wpisują w domu, razem z rodzicem, na karcie, która zostaje w domu.

Czy zestaw nadaje się dla przedszkolaków?

Główna grupa to dzieci 6–10 lat. Z 5–6-latkami prowadzimy wersję skróconą: trzy kroki, zasady na zgubienie się i jedno zdanie o internecie.

Zobacz też